Concept van een Chinese medicinaal dieet

Waarom is voeding en het eten van bepaalde soorten voedsel een belangrijk onderdeel van de Chinese leefwijze?

In China dateert het concept van ‘functioneel voedsel’ (voedsel dat niet alleen voedt, maar ook therapeutische eigenschappen bevat) terug tot 4000 jaar geleden. Functionele voeding bevat een hoog aantal biologische actieve componenten die een persoon zijn fysieke en mentale gezondheid verbetert. Yi Yin, een legendarische premier die leefde in de Shang Dynastie (1700-1100 BC), benadrukte de waarde van extracties, vooral die van geneesmiddelen. Het hof wees vroeg in de Zhou Dynastie (1100-221 BC) een shiyi (voedingsdeskundige) aan voor het paleis. De shiyi onderzocht de relatie tussen de kwaliteit van voedsel en de voedingswaarde, maar ook het effect op de gezondheid.

Over de eeuwen heen, is de Chinese keuken ontwikkeld tot een gevariëerde keuken die veel meer groente en vlees gebruikt dan er beschikbaar is in het Westen. Een belangrijke factor achter deze ontwikkeling is het verband tussen diëten en traditionele Chinese medicijnen (TCM).  Voeding wordt niet alleen als levensbehoefte gezien. Het bevat therapeutische eigenschappen en wordt voorgeschreven door TCM-dokters.  Terwijl acupunctuur, medicinale kruidenthee en massages vooral toegepast worden voor kwaaltjes, is de eerste stap naar gezondheid een dieet volgen. Het is bekend dat China onder lucht-, bodem-, en watervervuiling lijdt, maar desondanks is de levensverwachting van de bevolking gegroeid tot 71 jaar. Daarmee concurreert het met het Westen. Dit is heel verbazingwekkend, aangezien de gemiddelde Chinese bevolking onder een extreem lage inkomen, tekort aan medische hulp, en ernstige vervuiling leeft.

Volgens de Chinese geneeskunde zorgt een voorzichtig geselecteerde combinatie van kruiden ervoor dat je hele systeem een geconcentreerde energie boost krijgt. Dit wordt gezien als een ‘medicinaal dieet’, omdat veel van deze kruiden in heerlijke gerechten verwerkt worden. Het is niet ongewoon voor de Chinezen om een klein kwaaltje te behandelen met een speciaal bereide maaltijd of om een bepaald ingrediënt te gebruiken in een gerecht. Dat soort functionele voedsel is vooral populair in Chinese huishoudens waar kennis van voedsel als medicijn doorgegeven wordt aan de volgende generatie. De kennis van het gebruik van voedsel als medicijn is even hulpzaam als een volle medicijnkast. Ook al zijn moderne medicijnen er al sinds het begin van de vorige eeuw, er zijn altijd mensen die liever voedsel als een alternatieve manier van genezen gebruiken. Als een persoon last heeft van een chronische- of een stofwisselingsziekte, waarbij medicijnen of kruiden niet de beste optie zijn, kan voedsel een belangrijke manier van genezen zijn. Het voedsel zorgt niet alleen voor de voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft, maar zorgt ook voor therapeutische genezing van een ziekte.

Wat is het concept van een Chinese medicinaal dieet en de TCM-context van voedsel en medicijnen?

Een Chinese medicinaal dieet is geen simpele combinatie van voedsel en kruiden, maar een speciaal bereid gerecht gemaakt van Chinese kruiden, voedsel en specerijen, volgens de theoretische richtlijnen van een dieetbereiding. Dergelijk dieet volgt na diagnose volgens TCM van de verschillende symptomen van een ziekte. Een dieet wordt gebruikt om ziektes te voorkomen en te genezen, je conditie te verbeteren, en/of om het verouderingsproces te vertragen.

Eén van de unieke concepten van TCM is dat voedsel en medicijnen van dezelfde bron komen. Ze zijn gebaseerd op dezelfde theorieën en hebben dezelfde gebruiken. TCM beweert ook dat een goede, vloeiende qi (essentiële energie) aanwezig moet zijn, maar als je qi verstoord wordt, worden we ziek. De vloeiing van je qi moet doortastend zijn om gezond te blijven. Het kan verbeterd en in goede staat gehouden worden door te veranderen wat we eten. Hoewel Chinese dokters jaren moeten studeren om medicinale kruiden voor te schrijven, kan iedereen de basis huishoudelijke medicijnen gebruiken in het dagelijkse leven. Het is een oude traditie om thuis kruiden toe te voegen aan een salade. Deze kruiden worden nog vaker toegevoegd aan verschillende verse soepen die rijk zijn aan vitaminen en mineralen.

De karakteristieke eigenschappen van het gebruiken van Chinees functioneel voedsel voor gezondheid en genezing zijn:

  1. Symbiose van voedsel en medicijnen
    Medicijnen en voedsel werken als aanvullingen en complimenteren elkaar. Functionele levensmiddelen zijn gemaakt met medicinale eigenschappen, en de effecten van de medicijnen worden sterker als ze gecombineerd zijn met voedsel.
  2. Toepassing door te kijken naar symptomen en tekens
    TCM diagnoses en therapie zijn gebaseerd op het nuanceren van symptomen en tekens. Dit wordt opgenomen in de selectie van functionele voeding. Door middel van specifieke groepen van symptomen en tekens weet u welke behandeling er nodig is. Bijvoorbeeld bij een milt deficiëntie, dat aan de hand van een zwakke levenskracht, zwakheid van de ledematen, verlies van eetlust en opgezwollen onderbuik geconstateerd kan worden, zijn Chinese dadels, gember, Chinese zoete aardappel en ginseng een goede toevoeging voor een versterkte functionerende milt.
  3. Unieke kooktechnieken en procedures
    Om zeker te zijn van een gewenst resultaat van een medicinaal dieet, worden kruiden en voedsel speciaal verwerkt, zoals in stukken gesneden, gedroogd of vermalen. Daarnaast worden kooktechnieken gebruikt om de effectieve delen van functioneel voedsel bij elkaar te houden en het volle effect van de behandeling naar voren te halen. Correcte technieken zorgen er ook voor dat de oorspronkelijke sappen en smaken van de ingrediënten behouden blijven. De aantrekkelijke kleuren, aroma’s en texturen zorgen voor het opwekken van eetlust. Normale kookmethoden zijn stomen, stoven, koken of het maken van een soep. Frituren of bakken wordt nauwelijks gedaan.
  4. Voor verbetering en behandeling
    Chinese functionele voeding is een mildere vorm van behandeling en kan worden gebruikt om ziektes te behandelen, uithoudingsvermogen op te bouwen en ziektes te voorkomen. Dit is een van de eigenschappen die medicinale diëten scheiden van andere medicijnen.

Bronnen:

  1. 党毅,中醫營養食療學,北京:科學出版社,1995
  2. Dang Yi, Peng Yong, Li Wenkui, Chinese Functional Food, New World Press, 1999
  3. Dang Yi, Wang Huizhu, Peng Yong, Chinese Health Tea, New World Press, 1999.
  4. 羅元愷主編,中醫婦科學,上海:上海科學技術出版社,1986
  5. Chinese System of Food Cures Prevention & Remedies by Henry C. Lu. Sterling Publishing Co., Inc. 1986.
  6. 史宇廣,單書健主編,小兒腹瀉專集,北京:中醫古籍出版社,1988
  7. 唐.孫思邈撰,備急千金要方,北京:人民衛生出版社影印,1955
  8. 元.忽思慧撰,劉玉書點校,飲膳正要,第一版,北京:人民衛生出版社,1986