Psychose

Prevalentie en impact

Een psychose is ingrijpend. Iemand kan tijdelijk het contact met de werkelijkheid verliezen. Dat kan zich uiten in wanen en hallucinaties. Ook kan het denken verward of versneld aanvoelen. Psychose is een verzamelterm. Het kan voorkomen bij verschillende aandoeningen.

Psychose komt minder vaak voor dan angst en depressie. Toch krijgt een deel van de bevolking ermee te maken. Schizofrenie is één van de psychotische stoornissen. Wereldwijd leven ongeveer 23 miljoen mensen met schizofrenie. (WHO, 2025) Psychose kan ook optreden door middelengebruik. Ook kan het passen bij een bipolaire stoornis. Soms speelt ernstige stress mee. Daarom verschilt het verhaal per persoon.

De impact is vaak groot. Psychose kan angst en onveiligheid geven. Ook kan het relaties onder druk zetten. Daarnaast kan werk of studie tijdelijk stilvallen. Sommige mensen schamen zich achteraf. Daardoor zoeken ze soms laat hulp. Tegelijk kan de omgeving zich machteloos voelen. Duidelijke uitleg geeft dan rust en richting.

Westerse geneeskunde: klinische benadering

De westerse geneeskunde focust op veiligheid en oorzaak. Artsen en psychiaters beoordelen eerst urgentie. Ze letten op suïcidaliteit en agressierisico. Ook kijken ze naar zelfzorg en slaaptekort. Daarna volgen vragen over middelen en medicatie. Men onderzoekt ook lichamelijke oorzaken, indien passend.

Vervolgens stelt men een behandelplan op maat op. Richtlijnen adviseren vaak een combinatie. Denk aan medicatie, gesprekken en sociale ondersteuning. Ook adviseert men familie-interventies en herstelgerichte begeleiding. Men volgt daarnaast somatische gezondheid actief. (NICE, 2014; last reviewed 2025)

TCM-visie: patroonherkenning en regulatie

TCM gebruikt geen DSM-classificaties als uitgangspunt. De therapeut werkt met patroonherkenning. Men kijkt naar slaap, onrust en eetlust. Men bekijkt ook tong en pols. Binnen TCM gebruikt men termen zoals Shen, Hitte en Slijm. Deze termen zijn geen westerse diagnoses. Ze beschrijven functiesystemen binnen TCM.

Binnen TCM richt men zich vaak op regulatie. Men wil rust en ritme ondersteunen. Acupunctuur kan ontspanning bevorderen. Ook kan leefstijlbegeleiding helpen bij structuur. TCM blijft hierbij complementaire zorg.

Vergelijking en voordeel van combineren

De westerse aanpak bewaakt veiligheid en behandeling van kernsymptomen. TCM focust op herstelgedrag en balans. Daardoor kunnen beide sporen elkaar aanvullen. Een geïntegreerde aanpak helpt vaak het meest. Eerst borg je medische veiligheid. Daarna werk je aan slaap, stress en dagelijkse structuur. Zo ontstaat meer rust en regie.

"Bij psychose blijft reguliere behandeling de basis, terwijl TCM complementair kan ondersteunen bij ontspanning, ritme en dagelijks herstel"

Acupunctuur en laseracupunctuur bij een Psychose

Een psychose vraagt altijd om snelle en passende zorg. Daarom blijft reguliere diagnostiek en behandeling de basis. Toch zoeken sommige cliënten extra ondersteuning voor rust en herstel. Dat is begrijpelijk. Onrust, slaaptekort en stress kunnen namelijk zwaar drukken. Juist daarom kiezen sommige mensen voor complementaire begeleiding naast de GGZ.

Acupunctuur richt zich binnen TCM op patroonherkenning. De behandeling blijft daarom persoonlijk en zorgvuldig afgestemd. Binnen de TCM-visie kan acupunctuur helpen om Shen te kalmeren en Qi-regulatie te ondersteunen. Ook kan het ontspanning bevorderen bij spanning en piekeren. In de praktijk ervaren cliënten soms meer rust in het lichaam. Daarnaast kan men beter kunnen schakelen naar slaap en herstelritme. Let op: acupunctuur vervangt geen psychiatrische behandeling bij psychose.

Laseracupunctuur gebruikt licht op acupunctuurpunten. Onderzoek naar fotobiomodulatie beschrijft meerdere biologische reacties. Het kan mitochondriën stimuleren en ATP-processen ondersteunen. Ook kan het ontstekingsreacties helpen moduleren. Verder kan het celproliferatieprocessen ondersteunen. Daarnaast kan het de microcirculatie lokaal bevorderen. Ook kan het de productie van groeifactoren beïnvloeden. Daarbij spelen fotochemische reacties een rol. Ten slotte wordt een antioxidanteffect beschreven in studies. Dit zijn algemene mechanismen. Het effect verschilt per persoon en situatie.

Voorbeelden van acupunctuurpunten: DU20 Baihui (百会), Yintang (印堂), EX-HN1 Sishencong (四神聪), HT7 Shenmen (神门), PC6 Neiguan (内关), LR3 Taichong (太冲), SP6 Sanyinjiao (三阴交), ST36 Zusanli (足三里), KI1 Yongquan (涌泉), DU26 Renzhong (人中). Puntkeuze hangt altijd af van het patroon.

Waarom combineren vaak sterker voelt: naalden geven sensorische prikkels. Laser geeft een lichtprikkel met weefselreacties. Samen kan dit meerdere lagen tegelijk aanspreken. De inzet blijft altijd complementair en in overleg met reguliere zorg. Bij acute psychose of gevaar: neem direct contact op met huisarts, crisisdienst of 112.

Chinese kruidenformules bij Psychose

Chinese kruiden spelen binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) een belangrijke rol. Ze worden traditioneel ingezet om het lichaam te ondersteunen bij het herstellen van balans. Dat gebeurt via patroonherkenning. Een TCM-therapeut kijkt daarom niet alleen naar verwardheid of onrust. De therapeut beoordeelt het totaalbeeld. Daarbij let men op slaap, spanning, warmte- of koudetekenen, spijsvertering en energie. Ook tong- en polskenmerken tellen mee. Daarom kiest men geen formule op “psychose” alleen. Eerst bepaalt men welk TCM-patroon op de voorgrond staat. Daarna past men de aanpak zorgvuldig aan.

Bij ernstige mentale klachten blijft reguliere GGZ-zorg leidend. Kruiden kunnen interacties geven met medicatie. Denk aan antipsychotica, antidepressiva of slaapmiddelen. Gebruik Chinese kruiden daarom uitsluitend onder begeleiding van een erkende TCM-therapeut en in afstemming met uw behandelaar.

Hieronder staan vier formules als educatief overzicht. Ze vervangen geen diagnose of behandeling.

Wen Dan Tang (温胆汤)
Deze formule wordt binnen TCM traditioneel besproken bij “Slijm-Hitte” en innerlijke onrust. In TCM-termen kan zij helpen om “Slijm” te transformeren en het middengebied te harmoniseren, wat soms gekoppeld wordt aan helderder voelen.

Huang Lian Jie Du Tang (黄连解毒汤)
Deze formule wordt in TCM gekoppeld aan uitgesproken “Hitte-toxine” en agitatie. Binnen TCM-termen richt zij zich op het klaren van sterke hitte. Een therapeut weegt hierbij altijd de constitutie en mogelijke “leegte” mee.

Tian Wang Bu Xin Dan (天王补心丹)
Deze formule wordt binnen TCM vaak genoemd bij onrust met slaapverstoring. In TCM-termen ondersteunt zij het voeden van Hart-Yin en het kalmeren van Shen, vooral wanneer er tekenen van leegte en droogte bestaan.

San-qi Bu Qi formule (三七补气方) – met San-qi (三七), Huang Qi (黄芪) en Dang Gui (当归)
Dit is een samengestelde formule-opbouw waarin Qi-ondersteuning en bloedvoeding centraal kunnen staan. Binnen TCM kan men dit soms overwegen bij herstelbehoefte, vermoeidheid of een combinatie van “tekort” en stagnatie. De exacte samenstelling blijft altijd persoonlijk.

Belangrijk: bij acute psychose, gevaar of snelle verslechtering neemt u direct contact op met huisarts, crisisdienst of 112.

De rol van TuiNa-massage in de begeleiding bij Psychose

TuiNa is een klassieke manuele therapie binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM). Het is complementaire zorg en vervangt geen reguliere diagnose of behandeling. Bij psychose blijft de GGZ altijd de basis. Toch ervaren sommige mensen ook lichamelijke onrust. Denk aan gespannen schouders, druk op de borst of een “aan”-gevoel. Bovendien kan slaaptekort het herstel bemoeilijken. Daarom kan lichaamsgerichte ontspanning soms extra steun bieden, mits het veilig en rustig wordt ingezet. Bij acute psychose of verhoogd risico past men geen TuiNa toe zonder duidelijke afstemming met de behandelaar.

Technieken: kneden, drukken en reguleren

Een TuiNa-behandeling combineert meestal meerdere technieken. De therapeut gebruikt bijvoorbeeld Tui 推 (duwen) en Na 拿 (grijpen/kneden). Daarnaast komen Rou 揉 (cirkelend kneden) en An 按 (drukken) vaak voor. Bij mentale onrust werkt men meestal mild. De therapeut kiest dan vaak voor rustige, ritmische aanraking. Men behandelt vaak nek, schouders, bovenrug en armen. Soms betrekt men ook het middenrifgebied, altijd met respect voor grenzen. Daardoor kan het lichaam makkelijker “uit” schakelen.

Belangrijke acupressuurpunten

De puntkeuze verschilt per persoon en TCM-patroon. TCM-termen zijn geen westerse diagnoses. Toch worden bij onrust vaak punten overwogen die binnen TCM passen bij Shen-regulatie en spanning. Voorbeelden zijn HT7 Shenmen 神门, PC6 Neiguan 内关, Yintang 印堂, DU20 Baihui 百会, SP6 Sanyinjiao 三阴交, ST36 Zusanli 足三里 en KI1 Yongquan 涌泉. In de praktijk gebruikt men deze punten als zachte drukpunten of als zonebehandeling.

Mogelijke werking: doorstroming, stressvermindering en harmonisatie

Massage kan de lokale bloedcirculatie ondersteunen. Dat kan een warm en ontspannen gevoel geven. Daarnaast kan TuiNa stress verminderen door het lichaam tot rust te brengen. Binnen de TCM-visie ondersteunt dit harmonisatie van Qi en het kalmeren van Shen. Nogmaals: het blijft aanvullend en altijd naast reguliere zorg. Bij acute psychose of gevaar: neem direct contact op met huisarts, crisisdienst of 112.

Voedingsadviezen ter preventie van psychose: een TCM-perspectief

Waarom voeding en leefstijl aandacht verdienen

Een psychose is ernstig. Daarom blijft reguliere GGZ-zorg altijd de basis. Toch willen veel mensen ook grip op hun dagelijks ritme. Dat is begrijpelijk. Slaaptekort, stress en middelengebruik kunnen klachten versterken. Ook kan onregelmatig eten onrust geven. Daarom kijken sommige mensen naar leefstijl als extra steun. De NHS noemt zelfzorg en een gezonde leefstijl belangrijk bij schizofrenie. Ook benadrukt de NHS dat psychose door verschillende factoren kan worden uitgelokt.

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) vormen voeding en leefstijl een vaste basis. TCM-termen zijn geen westerse diagnoses. Ze beschrijven patronen en functiesystemen binnen TCM. Bij mentale onrust bespreekt men vaak Shen-onrust, Hitte en Slijm. Ook ziet men soms Lever-Qi stagnatie bij stress. Daarom richt men zich op rust, regelmaat en zachte voeding.

Aanbevolen voedingsmiddelen volgens TCM

Binnen TCM kiest men vaak voor voeding die licht verteerbaar is. Veel mensen verdragen warme, gekookte maaltijden beter. Denk aan soep, pap en stoofgerechten. Deze keuzes geven vaak meer stabiliteit in de buik. Binnen TCM ondersteunt dit de Milt-functie. Dit blijft een TCM-term.

Kies daarnaast voor basisvoeding met regelmaat. Denk aan havermout, rijst, boekweit en zoete aardappel. Voeg zachte groenten toe. Denk aan wortel, pompoen, courgette en spinazie. Kies ook voor eiwitten die licht blijven. Denk aan vis, ei, tofu en linzen. Kies bij voorkeur voor stomen, koken of stoven. Zo blijft de maaltijd minder prikkelend.

Voeg ook “bloed-voedende” keuzes toe binnen TCM. Denk aan rode biet, dadels en sesam. Kies kleine porties. Vermijd extreme diëten. Een te streng schema kan stress verhogen. Bovendien kan het slaap verstoren.

Drink verspreid over de dag. Kies liever lauwwarm water. Vermijd grote hoeveelheden koffie laat op de dag. Sommige mensen reageren gevoelig op stimulanten. Onderzoek bij eerste-episode psychose noemt zelfs cafeïnedranken als mogelijke relapsfactor.

Werking volgens TCM uitgelegd

Voeding werkt in TCM via spijsvertering en interne balans. Een rustige spijsvertering ondersteunt volgens TCM heldere Qi. Dat kan helpen bij een “zwaar” of “wattig” gevoel. Bij tekenen van “Slijm” kiest men vaak minder vet en minder suiker. “Hitte” kiest men milder en minder scherp. Bij tekenen van “leegte” kiest men juist voedend en warm. Een therapeut stemt dit altijd af op het totaalbeeld.

Belangrijk: gebruik geen kruiden of supplementen op eigen initiatief. Kruiden kunnen interacties geven met psychiatrische medicatie. Bespreek dit altijd met uw behandelaar.

Te vermijden voedingsmiddelen volgens TCM

Binnen TCM let men bij onrust vaak op prikkels. Vermijd daarom veel alcohol. Vermijd ook drugs, vooral cannabis. Cannabis kan het risico op psychotische klachten verhogen of verergeren. Vermijd ook abrupt stoppen zonder begeleiding als er afhankelijkheid speelt. Sommige bronnen beschrijven klachten rondom ontwenning.

Beperk daarnaast veel suiker en ultrabewerkte snacks. Deze voeding kan pieken en dalen in energie geven. Dat kan onrust versterken. Beperk ook sterk pittig eten als u snel warmte en agitatie ervaart. Vermijd bovendien laat op de avond zware maaltijden. Dat kan slaap verstoren.

Leefstijl die gunstig kan zijn volgens TCM

Leefstijl draait in TCM om ritme en herstel. Kies vaste bedtijden. Bescherm de avondroutine. Vermijd fel licht en drukke prikkels laat. Slaaptekort kan psychotische klachten versterken. Ook noemen NHS-bronnen gebrek aan slaap als mogelijke trigger.

Beweeg dagelijks mild. Denk aan wandelen, rustig fietsen of Tai Chi. Beweging kan spanning ontladen. Het helpt ook om het dag-nachtritme te stabiliseren. Plan daarnaast vaste eetmomenten. Eet zonder haast. Kauw goed. Dit ondersteunt rust in het lichaam.

Werk ook aan stressregulatie. Neem korte pauzes. Adem langzaam uit. Kies sociale steun. De NHS noemt steun en zelfzorg als onderdeel van leven met schizofrenie.

Preventieve maatregelen in het dagelijks leven

Voorkomen betekent hier vooral: terugvalrisico beperken en herstel ondersteunen. Maak daarom een signaleringsplan met uw behandelaar. Noteer vroege signalen, zoals slechter slapen. Noteer ook stressmomenten en middelengebruik.

Blijf medicatie gebruiken zoals afgesproken. Medicatie-ontrouw hoort bij relapsrisico in onderzoek. Bespreek bijwerkingen direct. Stop niet zelf. Vraag ook hulp bij alcohol of drugs. NICE adviseert interventies bij middelenmisbruik bij verhoogd risico.

Acupunctuur & Gezondheidscentrum Chen in Rotterdam

Acupunctuur & Gezondheidscentrum Chen in Rotterdam biedt alleen complementaire ondersteuning naast GGZ-zorg bij psychose. Eerst bespreken we uw situatie, behandeling en medicatie, zodat we veilig kunnen afstemmen. Daarna beoordelen we stress, slaap en spanning, omdat die vaak het herstel beïnvloeden. Vervolgens zetten we rustige acupunctuur of laseracupunctuur in om ontspanning te ondersteunen. Daarnaast gebruiken we milde TuiNa om lichaamsrust te bevorderen, indien dit veilig voelt. Ook geven we leefstijladvies met focus op ritme, slaap en prikkelreductie. Bovendien stimuleren we samenwerking met uw huisarts, psychiater of crisisdienst. Bij acute psychose of gevaar verwijzen we direct naar spoedzorg. Zo houden we veiligheid centraal en bieden we toch extra steun. Daardoor ervaren sommige cliënten meer rust en structuur.

Literatuurlijst

• World Health Organization. (2025, October 6). Schizophrenia (Fact sheet). Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia
• National Health Service (NHS). (n.d.). Overview – Psychosis. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/overview/
• National Institute for Health and Care Excellence. (2014; last reviewed 2025, July 29). Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management (CG178). Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.nice.org.uk/guidance/cg178
• National Institute for Health and Care Excellence. (2014). Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management (CG178) [PDF]. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.nice.org.uk/guidance/cg178/resources/psychosis-and-schizophrenia-in-adults-prevention-and-management-35109758952133
• World Health Organization, Regional Office for the Western Pacific. (2008). WHO standard acupuncture point locations in the Western Pacific region. Retrieved March 3, 2026. Link: https://iris.who.int/items/f188654a-d8a7-4519-9979-8e2de713c060
• de Freitas, L. F., & Hamblin, M. R. (2016). Proposed mechanisms of photobiomodulation or low-level light therapy. IEEE Journal of Selected Topics in Quantum Electronics, 22(3), 7000417. Retrieved March 3, 2026. Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5215870/
• Dompe, C., Moncrieff, L., Matys, J., Grzech-Leśniak, K., Kocherova, I., Bryja, A., … Agrawal, S. (2020). Photobiomodulation—Underlying mechanism and clinical applications. Journal of Clinical Medicine, 9(6), 1724. Retrieved March 3, 2026. Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7356229/
• World Health Organization. (2010). Benchmarks for training in tuina [PDF]. Retrieved March 3, 2026. Link: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/44358/9789241599689_eng.pdf
• Scheid, V., Bensky, D., Ellis, A., & Barolet, R. (2015). Chinese herbal medicine: Formulas & strategies (Portable 2nd ed.). Eastland Press. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.eastlandpress.com/products/chinese-herbal-medicine-formulas-strategies-portable-2nd-edition
• National Health Service (NHS). (n.d.). Living with – Schizophrenia. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/schizophrenia/living-with/
• National Health Service (NHS). (n.d.). Causes – Psychosis. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/causes/
• Intharit, J., & colleagues. (2021). Risk and protective factors of relapse in patients with first-episode schizophrenia: A systematic review. Retrieved March 3, 2026. Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9379331/
• Royal College of Psychiatrists. (n.d.). Cannabis and mental health. Retrieved March 3, 2026. Link: https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/mental-illnesses-and-mental-health-problems/cannabis-and-mental-health

Disclaimer:

De informatie op deze website is uitsluitend bedoeld ter algemene voorlichting en vervangt geen professioneel medisch advies. Acupunctuur & Gezondheidscentrum Chen behandelt volgens de principes van de Traditionele Chinese Geneeskunde als complementaire zorg, aanvullend op reguliere medische behandelingen.