Prevalentie en impact
Reukverlies betekent dat iemand geuren minder goed of helemaal niet waarneemt. De medische termen zijn hyposmie bij verminderd ruiken en anosmie bij volledig verlies van reuk. Reukverlies komt regelmatig voor. NIDCD beschrijft dat één tot twee procent van de Noord-Amerikaanse bevolking reukproblemen meldt. De kans neemt toe met leeftijd. Veelvoorkomende oorzaken zijn virale bovenste luchtweginfecties, chronische rhinosinusitis, neuspoliepen, roken, hoofdletsel, medicatie, hormonale factoren, blootstelling aan chemische stoffen en neurologische aandoeningen.
De impact kan groter zijn dan mensen verwachten. Reuk helpt namelijk bij smaak, eetlust, veiligheid en herinneringen. Wie minder ruikt, merkt vaak dat eten vlak smaakt. Daardoor kan iemand minder plezier in maaltijden ervaren. Ook kan veiligheid in het geding komen. Denk aan gaslucht, rook, bedorven voedsel of chemische dampen. Daarnaast kan reukverlies onzekerheid, frustratie of somberheid geven. NIDCD benoemt dat ernstig reukverlies de kwaliteit van leven kan verlagen en in sommige gevallen met depressieve klachten kan samenhangen.
Westerse geneeskunde: klinische benadering
De huisarts of KNO-arts onderzoekt eerst het patroon. Hij vraagt naar verkoudheid, COVID-19, sinusklachten, allergie, neuspoliepen, hoofdletsel, medicatie, roken en blootstelling aan stoffen. Daarna bekijkt hij neus en keel. Soms volgt een reuktest met herkenbare geuren. Bij onduidelijke klachten kan de arts aanvullend onderzoek inzetten. Denk aan neusendoscopie, CT-scan van de bijholten of MRI bij verdenking op neurologische oorzaken. MSD Manual noemt inspectie van de neus, neurologisch onderzoek, reuktesten en soms beeldvorming als onderdelen van de beoordeling.
De behandeling hangt af van de oorzaak. Daarbij ruikt iemand regelmatig aan vaste geuren om het reuksysteem te trainen. Systematische reviews noemen reuktraining als een mogelijke, laagdrempelige optie bij reukverlies, vooral na virale infecties. Toch verschilt het resultaat per persoon.
TCM-visie: Long-Qi, Damp en de neusopeningen
Binnen TCM kijkt de therapeut naar de neus en het totale patroon. De Long opent zich volgens TCM in de neus. Daarom verbindt TCM reuk, ademhaling en neuspassage vaak met Long-Qi. De Milt helpt voeding om te zetten in Qi en vloeistoffen. Wanneer deze omzetting minder soepel verloopt, kan volgens TCM Damp ontstaan. Damp kan daarna verdikken tot Slijm. Zo kan een zwaar, verstopt of dof gevoel in de neus ontstaan.
Bij reukverlies ziet TCM vaak patronen zoals Wind-Koude, Wind-Hitte, Long-Qi-deficiëntie, Milt-Qi-deficiëntie, Damp-Slijm, Damp-Hitte of stagnatie rond de neusopeningen. Deze begrippen horen bij het TCM-denkkader en zijn geen één-op-één westerse diagnoses.
Daarom behandelt TCM reukverlies niet als één vaste klacht. De therapeut vraagt naar slijm, neuspassage, hoofddruk, smaak, energie, slaap, stress, spijsvertering, kou, warmte en eerdere infecties. Daarnaast bekijkt hij tong en pols. Bij dik beslag denkt hij vaker aan Damp of Slijm. Bij roodheid en geel beslag kijkt hij vaker naar Hitte. Deze begrippen horen bij het TCM-denkkader en zijn geen één-op-één westerse diagnoses. Medische beoordeling blijft belangrijk, vooral bij plots verlies, hoofdletsel of neurologische klachten.
De kracht van acupunctuur bij reukverlies
Reukverlies kan frustrerend zijn. Iemand proeft eten anders, mist vertrouwde geuren en voelt zich soms minder veilig. Bovendien kan herstel langzaam verlopen. Daarom zoeken sommige mensen aanvullende ondersteuning naast KNO-zorg of reuktraining. Acupunctuur kan binnen TCM een aanvullende rol spelen. Toch vervangt acupunctuur nooit medische diagnostiek of noodzakelijke behandeling.
Binnen TCM gebruikt de therapeut acupunctuur traditioneel om Long-Qi te reguleren, de neusopeningen te openen en Damp of Slijm te helpen transformeren. Bij langdurige klachten kijkt hij ook naar Milt-Qi, Nierenergie en algemene opbouw. Deze begrippen horen bij het TCM-denkkader en zijn geen één-op-één westerse diagnoses. Een systematische review uit 2025 vond aanwijzingen dat acupunctuur mogelijk kan bijdragen aan verbetering van reukfunctie. De auteurs benadrukten wel variatie in protocollen en de behoefte aan grotere, beter gestandaardiseerde studies.
Veelgebruikte punten zijn Yingxiang LI20 (迎香) voor neuspassage en lokale circulatie. Bitong EX-HN8 (鼻通) past bij neusverstopping. Yintang EX-HN3 (印堂) past bij druk rond neusbrug en voorhoofd. Shangxing DU23 (上星) past traditioneel bij neus en hoofd. Hegu LI4 (合谷) ondersteunt algemene regulatie en Wind. Lieque LU7 (列缺) past bij Long-Qi en neus. Fengchi GB20 (風池) past bij hoofd, nek en Wind. Zusanli ST36 (足三里) ondersteunt Qi, Maag en Milt. Fenglong ST40 (豐隆) richt zich op Slijm. Taichong LR3 (太衝) past bij Lever-Qi en spanning.
“Bij reukverlies kijkt TCM niet alleen naar de neus, maar ook naar Long-Qi, Damp, Slijm en de vrije doorgang van Qi.”
Chinese kruidenformules tegen reukverlies
Chinese kruidenformules vragen altijd om patroonherkenning. De therapeut kiest dus niet alleen op basis van minder ruiken. Hij kijkt naar neusverstopping, slijm, hoofddruk, dorst, kou, warmte, tong, pols, medicatie en medische diagnose. Kruiden vervangen nooit KNO-onderzoek bij plots reukverlies, eenzijdige neusverstopping, bloedverlies, hoofdletsel of neurologische klachten. Bij zwangerschap, bloedverdunners, hartmedicatie of meerdere medicijnen hoort extra voorzichtigheid.
Cang Er Zi San (Cāng Ěr Zǐ Sǎn) (苍耳子散)
Cang Er Zi San bevat traditioneel Cang Er Zi, Xin Yi Hua, Bai Zhi en Bo He. De therapeut overweegt deze formule bij verstopte neus, troebel slijm, hoofddruk en verminderde reuk door blokkade van de neusopeningen. Binnen TCM past dit vaak bij Wind die de neus blokkeert, gecombineerd met Slijm of Damp.
De formule richt zich traditioneel op het openen van de neuspassages. Daarnaast helpt zij volgens TCM om troebele obstructie te bewegen. Toch vraagt Cang Er Zi veel voorzichtigheid. Onjuist gebruik of slechte kwaliteit kan schadelijk zijn. Daarom hoort deze formule alleen bij deskundige begeleiding. Bij leverproblemen, zwangerschap of medicatiegebruik is extra overleg nodig.
Xin Yi San (Xīn Yí Sǎn) (辛夷散)
Xin Yi San draait traditioneel rond Xin Yi Hua. Afhankelijk van de stroming bevat de formule ook kruiden zoals Bai Zhi, Fang Feng, Gao Ben, Chuan Xiong of Sheng Ma. De therapeut overweegt deze formule bij langdurige neusverstopping, verminderd reukvermogen en druk rond neus of voorhoofd.
Binnen TCM helpt Xin Yi Hua om de neusopeningen te openen. Bai Zhi past traditioneel bij voorhoofd en neusbijholten. Chuan Xiong beweegt Qi en Bloed in het hoofdgebied. Toch past deze formule niet bij elk patroon. Bij sterke Hitte, droogte, zwangerschap of bloedingsneiging vraagt de therapeut extra voorzichtigheid.
Yu Ping Feng San (Yù Píng Fēng Sǎn) (玉屏风散)
Yu Ping Feng San bevat Huang Qi, Bai Zhu en Fang Feng. De therapeut overweegt deze formule bij zwakke afweer-Qi en terugkerende neusklachten. Daarbij passen vaak snel verkouden worden, spontaan zweten, vermoeidheid en een gevoelige neus. Bij reukverlies past deze formule vooral wanneer terugkerende luchtwegklachten de neusfunctie steeds verstoren.
Binnen TCM ondersteunt Yu Ping Feng San de buitenste beschermlaag. Daarnaast versterkt zij Milt-Qi en Long-Qi. Toch past zij minder goed bij acute Hitte, hoge koorts of geel dik slijm. Huang Qi kan bovendien niet altijd gecombineerd worden met immuunonderdrukkende medicatie. Daarom vraagt gebruik om professionele afstemming.
Bu Zhong Yi Qi Tang (Bǔ Zhōng Yì Qì Tāng) (补中益气汤)
Bu Zhong Yi Qi Tang bevat vaak Huang Qi, Ren Shen of Dang Shen, Bai Zhu, Gan Cao, Dang Gui, Chen Pi, Sheng Ma en Chai Hu. De therapeut overweegt deze formule bij Milt-Qi-deficiëntie en langdurige zwakte. Daarbij passen vermoeidheid, weinig energie, losse ontlasting, zwaar gevoel en langzaam herstel na ziekte.
Binnen TCM ondersteunt deze formule het midden. Bovendien helpt zij Qi opbouwen en omhoog brengen. Bij reukverlies kan de therapeut haar overwegen wanneer algemene zwakte en slechte opbouw sterk meespelen. Gan Cao vraagt wel voorzichtigheid bij bloeddrukproblemen, lage kaliumwaarden, plastabletten en hartmedicatie. Daarom hoort de therapeut altijd medicatie en medische voorgeschiedenis te controleren.
De rol van TuiNa-massage bij reukverlies
TuiNa is een traditionele Chinese massagetechniek. De therapeut gebruikt kneden, drukken, wrijven, rollen en zachte mobilisatie. TuiNa vervangt nooit medische controle bij reukverlies. Dit geldt vooral bij plots reukverlies, hoofdletsel, neurologische klachten, hevige hoofdpijn of eenzijdige neusverstopping. Het National Cancer Institute omschrijft Tui Na als Chinese massage met onder andere kneden, drukken, rollen, schudden en strekken.
Binnen TCM staan vooral Long, Milt, Maag en de meridianen rond neus en hoofd centraal. De Long ondersteunt volgens TCM de neusfunctie. De Milt helpt Damp en Slijm te transformeren. De Maagmeridiaan loopt door het gezicht. Daarom richt TuiNa zich niet alleen op de neus. De therapeut kijkt ook naar nek, schouders, borst, ademhaling en spijsvertering.
De therapeut gebruikt meestal een rustige aanpak. Hij kan zacht wrijven rond neusvleugels, jukbeen, wenkbrauwen en voorhoofd. Daarnaast kan hij nek en schouders ontspannen. Rustige acupressuur kan de neusregio en ademhaling ondersteunen. Bij ouderen, kinderen of gevoelige cliënten gebruikt hij minder druk. Bij acute infectie, hoge koorts of hevige hoofdpijn verwijst hij eerst naar medische zorg.
Relevante acupressuurpunten zijn Yingxiang LI20 (迎香) voor de neuspassage. Bitong EX-HN8 (鼻通) past bij neusverstopping. Yintang EX-HN3 (印堂) past bij neusbrug en voorhoofd. Cuanzhu BL2 (攢竹) past bij wenkbrauw en hoofd. Hegu LI4 (合谷) ondersteunt algemene regulatie. Lieque LU7 (列缺) past bij Long en neus. Fengchi GB20 (風池) past bij nek, hoofd en Wind. Zusanli ST36 (足三里) ondersteunt Qi en Milt. Fenglong ST40 (豐隆) richt zich op Slijm.
Naast TuiNa kan bij reukverlies ook LED-lichttherapie worden besproken. Onderzoek naar fotobiomodulatie richt zich vooral op aanhoudend reukverlies na COVID-19. Een systematische review uit 2025 beschreef meerdere klinische studies met rood of infrarood licht. De auteurs zagen veelbelovende signalen, maar vroegen ook om betere protocollen en meer hoogwaardig onderzoek. Daarom past LED-lichttherapie alleen als aanvullende optie bij geselecteerde cliënten. Het vervangt nooit KNO-zorg, reuktraining of onderzoek naar poliepen, infectie, hoofdletsel of neurologische oorzaken.
Voedingsadviezen bij reukverlies: een TCM-perspectief
Voeding kan reukverlies niet simpel oplossen. Toch kan voeding invloed hebben op slijmvorming, spijsvertering, energie en algemene belastbaarheid. Vanuit westers perspectief kijkt men vaak naar neusklachten, allergie, roken, medicatie, tekorten en algemene gezondheid. Vanuit TCM kijkt de therapeut daarnaast naar Long-Qi, Milt-Qi, Damp, Slijm, Hitte en Koude.
Bij veel Slijm en Damp adviseert de therapeut vaak lichte, warme en goed verteerbare maaltijden. Denk aan rijst, haver, gierst, wortel, pompoen, courgette, paddenstoelen, paksoi en lichte soepen. Bij een koud patroon passen warme gerechten beter dan rauwe salades. Bij Damp-Hitte kiest de therapeut juist minder alcohol, suiker, gefrituurd eten en sterk pittige voeding. Zuivel kan bij sommige mensen volgens TCM Damp en Slijm versterken. Daarom kijkt de therapeut altijd naar persoonlijke reactie.
Leefstijl maakt ook verschil. Reuktraining kan een praktische basis vormen bij postviraal reukverlies. Daarbij ruikt iemand regelmatig bewust aan vaste geuren. Daarnaast helpt het om rook, chemische dampen en sterke prikkels te vermijden. Zorg voor goede ventilatie en voldoende slaap. Ook rustige beweging en stressregulatie kunnen volgens TCM de Qi ondersteunen. Toch moet iemand medische hulp zoeken bij alarmsignalen. Denk aan plots reukverlies zonder duidelijke oorzaak, hoofdletsel, neurologische klachten, verwardheid, eenzijdige neusverstopping of bloedverlies.
Acupunctuur & Gezondheidscentrum Chen in Rotterdam
Bij Acupunctuur & Gezondheidscentrum Chen in Rotterdam begeleiden wij mensen met reukverlies aanvullend en zorgvuldig. Eerst vragen wij naar beginmoment, neusverstopping, slijm, infecties, COVID-19, hoofdletsel, medicatie en KNO-onderzoek. Daarna bekijken wij vanuit TCM het patroon van Long-Qi, Milt-Qi, Damp, Slijm, Hitte, Koude en neusopeningen. Wij gebruiken tongdiagnose en polsdiagnose om het beeld verder te verfijnen. Vervolgens bespreken wij acupunctuur, kruidenadvies, TuiNa, voeding en leefstijl. Wij letten extra op chronische rhinosinusitis, neuspoliepen, allergie, neurologische klachten, zwangerschap en medicatie. Bij plots reukverlies, hoofdletsel of alarmsignalen verwijzen wij direct naar huisarts of KNO-arts. Onze aanpak kan ondersteuning bieden, maar vervangt nooit noodzakelijke medische zorg. TCM-termen vervangen geen medische diagnose.
Literatuurlijst
- Fried, M. P. (2025). Anosmia. MSD Manual Professional Edition. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://www.msdmanuals.com/professional/ear-nose-and-throat-disorders/approach-to-the-patient-with-nasal-and-pharyngeal-symptoms/anosmia
- Iqbal, I. S., Carnino, J. M., Kariveda, R. R., & Levi, J. R. (2025). Assessing the efficacy of acupuncture in the treatment of olfactory dysfunction: A systematic review. Annals of Otology, Rhinology & Laryngology, 134(2). Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://doi.org/10.1177/00034894241295477
- Kattar, N., Do, T. M., Unis, G. D., Migneron, M. R., Thomas, A. J., & McCoul, E. D. (2021). Olfactory training for postviral olfactory dysfunction: Systematic review and meta-analysis. Otolaryngology–Head and Neck Surgery, 164(2), 244–254. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://doi.org/10.1177/0194599820943550
- National Cancer Institute. (z.d.). Tui na. In NCI Dictionary of Cancer Terms. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/tui-na
- National Center for Complementary and Integrative Health. (z.d.). Acupuncture: Effectiveness and safety. National Institutes of Health. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://www.nccih.nih.gov/health/acupuncture-effectiveness-and-safety
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. (2023). Smell disorders. National Institutes of Health. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://www.nidcd.nih.gov/health/smell-disorders
- Patel, Z. M., Holbrook, E. H., Turner, J. H., Adappa, N. D., Albers, M. W., Altundag, A., Appenzeller, S., Costanzo, R. M., Croy, I., Davis, G. E., et al. (2022). International consensus statement on allergy and rhinology: Olfaction. International Forum of Allergy & Rhinology, 12(4), 327–680. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://doi.org/10.1002/alr.22929
- Scheid, V., Bensky, D., Ellis, A., & Barolet, R. (2009). Chinese herbal medicine: Formulas & strategies (2e ed.). Eastland Press. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://www.eastlandpress.com/products/chinese-herbal-medicine-formulas-strategies-portable-2nd-edition
- Telles-Araujo, G. de T., da Cruz, K. M., Preto, K. A., Araujo-Silva, G., Kraychete, D. C., Santos, P. S. da S., Sarmento, V. A., & Lins-Kusterer, L. E. F. (2025). Photobiomodulation in the management of persistent olfactory and gustatory dysfunction post-COVID-19: A systematic review. Lasers in Medical Science, 40, 283. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://doi.org/10.1007/s10103-025-04534-4
- World Health Organization Regional Office for the Western Pacific. (2008). WHO standard acupuncture point locations in the Western Pacific Region. World Health Organization. Geraadpleegd op 3 augustus 2026. Link: https://iris.who.int/items/f188654a-d8a7-4519-9979-8e2de713c060